جالعىزدىق جانە ۇيالى تەلەفونعا تاۋەلدىلىك - كۇندەلىكتى ومىردە ءجيى كەزدەسەتىن قۇبىلىستار, ونىڭ فيزيكالىق جانە پسيحولوگيالىق بەيىمسىزدىككە اكەلۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلادى. اپتا ورتاسىندا الماتىدا باس قوسقان ساراپشىلار قاۋىمداستىعى وسى ماسەلەنى جان-جاقتى تالقىلادى, دەپ جازادى Egemen.kz.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قوعاممەن بىرگە سانامىز دا تسيفرلانىپ بارادى. 2-3 جاستاعى بوبەكتەردىڭ ءتىلىنىڭ كەش شىعۋى ۇيرەنشىكتى قۇبىلىسقا اينالىپ بارادى. جاقىندا ۇيگە اتا-اناسىمەن قوناققا كەلگەن 5-6 جاستاعى بالانىڭ اياق استىنان «مونستر كەلە جاتىر. مەن ودان جاسىرىنۋىم كەرەك» دەگەن ارەكەتىنەن, العاشقىدا شوشىپ قالدىم. ال اتا-اناسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل قالىپتى قۇبىلىس.
جيىنعا قاتىسقان ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, سمارتفونداردىڭ اسەرىنەن پسيحلوگيالىق جالعىزدىق دەرتى تامىرىن تەرەڭگە جايماي تۇرعاندا كۇرەسۋ كەرەك. دامىعان ەلدەردە مەكتەپكە ۇيالى تەلەفوندار الىپ كەلۋگە تىيىم سالۋ تاجىريبەگە ەندى.
لوگوپەد-دارىگەر فەرا بۇرشاقباەۆانىڭ ايتۋىنشا, جالعىزدىق جاسوسپىرىمدەردىڭ ۇيالى تەلەفونىنا تاۋەلدىلىكپەن بايلانىستى دەپ سانالسا دا, وسى بايلانىستىڭ نەگىزىندەگى مەحانيزمدەر ءالى كۇنگە دەيىن تۇسىنىكسىز. بىراق سوڭعى 10 جىلدىقتا ءتىلى شىقسا دا سوزدىك قورى شەكتەلىپ قالعان بالالار كوبەيىپ كەلە جاتىر. «سمارتفوننىڭ, عالامتوردىڭ بالا دامۋىنا اسەرى زەرتتەلمەگەن تاقىرىپ دەپ كوز جۇمىپ قاراۋعا بولمايدى. مۇنى اكادەميادىق ءپان ساباعى رەتىندە مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزەتىن كەز كەلدى», دەيدى ول.
ءومىرىمىزدى سمارتفونسىز نەمەسە نوۋتبۋكسىز ەلەستەتە المايمىز. تەحنولوگيا ادامدارعا الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىندە بايلانىستا بولۋعا مۇمكىندىك بەردى, بىراق سوعان قاراماستان جالعىزدىق سەزىمىن بويىمىزدان الىستاتا المايمىز. مىسالى, سوزدىك قورى قالىپتاسپاعان بالانىڭ الدانىشى سمارتفون ەكەنى قالىپتى قۇبىلىس. وسى جاستا ءتىرى قارىم-قاتىناستىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ونىڭ كەيىنگى بۇكىل ومىرىنە وتە تەرىس اسەر ەتۋى مۇمكىن. 15-16 جاستا ادامدار وزدەرىنە وتە سىني قارايدى, كەشەندەرگە ۇشىرايدى جانە سىرتقى كەلبەتىنە بايلانىستى الاڭدايدى. عالىمدار قولجەتىمدى گادجەتتەر مەن ينتەرنەتتىڭ پايدا بولۋى ولاردى قۇرداستارى اراسىندا ەمەس, جەلىدە قارىم-قاتىناس ىزدەۋگە ماجبۇرلەيتىنىنە نازار اۋداردى.
ددۇ-نىڭ (HBSC) 2022 جىلعى مالىمەتتەرىنە سايكەس, جاسوسپىرىمدەر الاڭداۋشىلىق, دەپرەسسيا جانە جالعىزدىق سەزىمىمەن ءجيى كەزدەسەدى.
بۇل رەتتە ولار وتىراتىن كۇيدە كۇنىنە 6-8 ساعاتقا دەيىن وتكىزەدى:
51,3 پايىزى كومپيۋتەردە نەمەسە گادجەتتەردە وينايدى, 56,5 پايىزى الەۋمەتتىك جەلىلەردە, ال 30,5 پايىزى اقپاراتتى ينتەرنەتتەن ىزدەيدى.سوڭعى ءتورت جىلدا ويىنعا اۋەستەنگەندەردىڭ ۇلەسى 20 پايىزعا ارتتى. ۆيرتۋالدى الەمنىڭ شىرماۋىنا ەرتە شىرمالعان بالانىڭ دا پسيحولوگيا دا جالعىزدىقتى قۇپ كورەتىنىن ساراپشىلار ءجيى ايتادى. ياعني بالاعا ارنالعان ناقتى جانە ۆيرتۋالدى كەڭىستىك بىردەي بولادى, كوممۋنيكاتيۆتىك شەكتەر ب ۇلىڭعىر بولادى, ال كوگنيتيۆتىك دامۋ باياۋلايدى, ويتكەنى ول ءوزىنىڭ جەكە قاسيەتتەرىن دامىتپايدى.
مەديتسينا پروفەسسورى الماز شارماننىڭ ايتقانىنداي, ءبىر كەزدەرى ءبىزدىڭ قالالارىمىز بەن اۋىلدارىمىزداعى بالالىق شاق اۋلا شاڭى مەن دالا جەلىنىڭ اشىقتىعىنىڭ ءيىسى بولاتىن. ءبىز اسىق, فۋتبول نەمەسە «قاراقشى كازاكتار» ويناپ, پارتادا تالاسىپ, كينوعا بىرگە باردىق. اتا-انالار بالالارىن «فونارعا دەيىن» شىعاراتىن. ءبىز قوعامدا - كورشىلەرىمىز, دوستارىمىز, اۋلا كومپانيالارىمىز اراسىندا وسكەن ەدىك.
«بىراق XXI عاسىردىڭ باسىندا ءبارى وزگەردى. اتا-انالاردىڭ قورقىنىشى - جولدارداعى ماشينالار, كريمينالدىق جاڭالىقتار, قاۋىپسىزدىك ءۇشىن الاڭداۋشىلىق - بالالاردى پاتەرلەرگە ايداپ جىبەردى. ال 2010-شى جىلدارى سمارتفوندار اۋلا ويىندارىن مۇلدەم ىعىستىردى. وسى ساتتەن باستاپ بالالىق شاق ۆيرتۋالدى كەڭىستىككە «كوشتى»: TikTok كينو مەن اندەردى گيتارامەن اۋىستىردى, مەكتەپ چاتتارى - ءتىرى قارىم-قاتىناس» دەيدى پروفەسسور. .
بۇگىندە ءبىز تسيفرلىق جالعىزدىق قۇبىلىسىن كورىپ وتىرمىز.
«فورمالدى تۇردە جاسوسپىرىمدەر ۇنەمى بايلانىستا - چاتتاردا, مەسسەندجەرلەردە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە. بىراق ءىس جۇزىندە ولار وزدەرىن جالعىزباستى سەزىنەدى. ينستاگرامداعى لايك, چاتتاعى كوڭىل-كۇي, TikTok رەاكتسياسى - بۇل ءومىردىڭ قىسقا سيگنالدارى, بىراق شىنايى جاقىندىق ەمەس. پسيحولوگتار مۇنى «ديەتالىق دوستىق» دەپ اتايدى: قارىم-قاتىناس ءدامى بار سياقتى, بىراق قورەكتىلىك - ءنول. ناعىز اڭگىمەلەر, سەرۋەندەر مەن بىرلەسكەن ىستەر بىرتىندەپ جويىلىپ بارادى» دەپ الاڭدايدى پروفەسسور.
پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا, تاريح: قاۋىمدار مەن ادامي بايلانىستار داعدارىسى - جاڭالىق ەمەس. حح عاسىردىڭ باسىندا يندۋستريالاندىرۋ جانە جاپپاي كوشى-قون ءداستۇرلى قوعامداستىقتاردى قيراتتى. بىراق ادامدار جاۋاپ رەتىندە ۇيىرمەلەر, قىزىعۋشىلىعى بويىنشا كلۋبتار, سپورتتىق سەكتسيالار قۇردى. تسيفرلىق ءداۋىر قايتىمسىز ەكەنى بەلگىلى بولىپ قالدى. ادامزاتتىڭ اقىل ويى ونىڭ دامۋىنان ىلگەرى جۇرسە, ونىڭ دا ەمى تابىلادى. جاۋاپ تەك وزىمىزگە عانا - ءتىرى قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن, اۋلاداعى دوستىقتى, داستۇرلەردى قۇرمەتتەۋدى جانە وتباسىنىڭ جىلۋىن ساقتاي الاتىنىمىزعا بايلانىستى. «جاقىندا وقۋشىلار سارايىنىڭ جانە شاعىن قالادا كوميۋنيتي-ورتالىقتىڭ اشىلۋ راسىمىنە قاتىستىم. وندا ۇرپاقتاردى بىرىكتىرۋ ءۇشىن بالالار, ەرەسەكتەر مەن قارتتار مۇندا سپورت, ءبىلىم, بوس ۋاقىت جانە ەڭ باستىسى - ءتىرى قارىم-قاتىناس تابۋى ءتيىس ەكەنى ايتىلدى. بۇل سمارتفونداعى جالعىزدىققا ەڭ جاقسى بالاما ەمەس پە؟ ءبىز سالاتىن بولاشاق وسىنداي جوبالاردا ەمەس پە؟ اكىمدىكتەردىڭ برۋسچاتكا مەن بورديۋرلەردى ماعىناسىز اۋىستىرۋمەن, ءمىنسىز اسفالتتاردى توسەۋمەن اينالىسۋدى توقتاتىپ, ادامداردى شىنىمەن دە بىرىكتىرەتىن نارسەگە ينۆەستيتسيالايتىن ۋاقىتى كەلدى مە؟
ەگەر ءبىز بالالار مەن اتا-انالار, جاستار مەن قارتتار, جالپى قوعام بىرلىگى ءۇشىن ناقتى جاعداي جاساماساق, وندا ءبىز ءۇشىن مۇنى كىم جانە قاشان جاسايدى؟» دەيدى ساراپشى.